Excelsior

Passieconcert "Ave Crux" (Dorpskerk Leiderdorp) 20 maart 2010

zaterdag 20-03-'10 20.15 uur

Passieconcert

Plaats: Dorpskerk Leiderdorp

recensie

Solisten: Gerben Houba (tenor); Bas Kuijlenburg (bas)
Begeleiding: Wouter van Belle (vleugel en orgel)
Dirigent: Hans van der Toorn

THE CRUCIFIXION en de VIA CRUCIS

Twee verschillende vertellingen van het lijden en sterven van Christus........

John Stainer's “Crucifixion” dateert van 1887 en de “Via Crucis” van Liszt van 1878. Beide werken werden dus geschreven in de periode die we “hoogromantiek” noemen. Toch is er een wereld van verschil tussen beide stukken.

Franz Liszt (1811), de grote pianovirtuoos en romanticus bij uitstek, keert op het eind van zijn leven meer in zichzelf en schrijft in een stijl, ontdaan van alle romantische bombast, puur, ingetogen, zelfs bijna kaal, maar daardoor zeer indringend.
Als diepgelovige katholiek beschrijft hij het lijdensverhaal volgens de 14 statiën van de Kruisweg, zoals we die in menige katholieke kerk langs de muren aantreffen. Op Goede Vrijdag gaat de priester alle statiën langs en staat bij elke afbeelding even stil met een meditatie, gebed en gezang.
Om het stuk a.h.w. tijdloos te maken, gebruikt Liszt de Latijnse taal, muzikale motieven uit het Gregoriaans en ook citeert hij Bach. Sommige statiën worden alleen instrumentaal verklankt. Liszt gaf zelf aan, dat het stuk zowel op orgel als op piano begeleid kan worden. Wij hebben gekozen voor de piano, ook om het contrast met de muziek van Stainer duidelijker te maken.

Engeland, het land dat eigenlijk sinds Purcell geen componisten van betekenis had voortgebracht, beleefde op het eind van de 19e eeuw een ware opleving. Vooral Edward Elgar had de Engelse muziek weer op de kaart gezet. John Stainer (1840), zelf organist, besloot een stuk te schrijven voor de lijdenstijd, dat ook door een behoorlijk kerkkoor uitgevoerd kan worden. Geen orkest, maar het orgel als begeleiding. Hij gebruikt de tekst van dominee (reverend) J. Sparrow-Simpson. De tekst belicht vooral de dramatiek bij het lijden en sterven van Christus. De pijn, de twijfel, de angst, alle emoties, zowel van Jezus zelf, als van zijn volgelingen, de kerk, de gelovigen, worden belicht en vertaald in muziek die rijk is aan dramatiek en contrasten. Muziek vol deemoed (Jesu, bowed in bitter anguish) staat tegenover triomfantelijke muziek bij het vieren van de overwinning op de dood (Fling wide the gates!). De “Congregation”, de gemeente zingt samen met het koor een aantal koralen. De muziek van Stainer is rijk aan dynamiek en emotie, maar toch even oprecht en vol van devotie als de ingetogen, serene muziek van Liszt. U als luisteraar kunt zelf bepalen welke muziek u het meest gepast vindt bij de thematiek van de lijdenstijd.

Hans van der Toorn

Tijdens de uitvoering van de Via Crucis van Liszt werden afbeeldingen van schilderijen van de 14 statiën (van de kunstenaar Ted Felen) geprojecteerd op de muur naast het gebrandschilderde raam van "de Zaaier".